Showing posts with label Ετυμολογία. Show all posts
Showing posts with label Ετυμολογία. Show all posts

Tuesday, 26 November 2024

Οιχαλία και Νηοχώρι

Η Οιχαλία είναι η αρχαιότερη ονομασία, ενώ το Νηοχώρι αποτελεί μεταγενέστερη. Σε κάποια περίοδο, μεταγενέστερα, αναφέρεται και ως Νεοχώρι, πιθανόν λόγω λανθασμένης διόρθωσης. Το 1982, με απόφαση του κοινοτικού συμβουλίου και έγκριση του Υπουργείου Εσωτερικών, μετονομάζεται (ξανά) σε Οιχαλία.

Η ετυμολογία για το Νηοχώρι και τον «Νεοχωρίτη ποταμό» ήταν το πρώτο που κέντρισε το ενδιαφέρον μου. Ωστόσο, το «Νεοχώρι» και ο «Νεοχωρίτης» φαίνεται να είναι αναχρονιστικοί όροι, ίσως και νεολογισμοί, καθώς μαρτυρείται η ονομασία Νηοχώρι ήδη από τα Βυζαντινά χρόνια. Το 542, το Νηοχώρι αναφέρεται στους επίσημους εκκλησιαστικούς κώδικες, όπου υπάγεται στην Επισκοπή Γαρδικίου. Με την ίδια ονομασία, «Νηοχώριον», εμφανίζεται και στον χάρτη του Α΄ Τόμου του βιβλίου Οιχαλία του Ι. Ρίζου.

Ετυμολογία του Νηοχωρίου

Το «Νηοχώρι» προέρχεται από τα «Νήο» (ναῦς, νηός = πλοίο) + «χώρι» (τόπος). Αυτό υποδηλώνει ότι εκεί λειτουργούσε πιθανότατα ναυπηγείο, όπου κατασκευάζονταν πλοία. Είναι πιθανό αυτά τα πλοία να ήταν είτε θαλάσσια είτε ποτάμια. Σε κάθε περίπτωση, η ονομασία υποδεικνύει ότι ο «Νεοχωρίτης» και ο Πηνειός ήταν πλωτοί τουλάχιστον μέχρι το σημείο αυτό. Ενισχύει την άποψη ότι ήταν το κοντινότερο σημείο με επάρκεια ξυλείας, όπως αυτή που παρέχουν τα όρη Χάσια. Ακριβώς πάνω από την Οιχαλία υπάρχει πλατανόδασος, χωρίς να είναι βέβαιο ότι υπήρχε και στην αρχαιότητα.

Η μορφή «νηῦς» είναι ιωνική (και επική). Η λέξη ετυμολογείται από το ΠΙΕ néh₂us («πλοίο, βάρκα»), και είναι συγγενική με το λατινικό nāvis, το περσικό ناو (nâv), και το σανσκριτικό नौ (nau, «πλοίο»), नाव (nāva, «πλοίο»). Η αρχαιότερη μορφή της λέξης απαντάται στα μυκηναϊκά ελληνικά ως 𐀙𐀄𐀈𐀗 (na-u-do--mo, «ναυπηγοί»).


Οιχαλία: Η αρχαία και νεότερη ονομασία


Η ονομασία «Οιχαλία» φαίνεται να προέρχεται από το «οἴχομαι» (φεύγω, αναχωρώ, εξαφανίζομαι, πεθαίνω) και «ἅλς» (θάλασσα). Αυτό ενισχύει την άποψη ότι η περιοχή χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή πλοίων, όχι μόνο ποτάμιων αλλά και ποντοπόρων, ικανών για θαλάσσια ταξίδια. Προφανώς ήταν πιο εύκολο λοιπόν να κατασκευάζουν πλοία στην πηγή της ξυλείας. Πιο εύκολα μεταφέρεται στο ποτάμι ένα ολοκληρωμένο πλοίο παρά η ξυλεία που είναι αναγκαία για την κατασκευή του.

Το ρήμα «οἴχομαι» είναι μεσοπαθητική μορφή του αρχαίου «οἰχνέω» («πηγαίνω»), που συνδέεται με αρμενικές και τοχαρικές ρηματικές μορφές (όπως η παλαιοαρμενική իջանեմ [iǰanem, «κατεβαίνω»] και η τοχαρική Β yku [«έφυγε»]). Η λέξη πιθανολογείται ότι προέρχεται από το πρωτοϊνδοευρωπαϊκό h₁eygʰ- («πηγαίνω»).

Πηγές:

  • Beekes, Robert S. P. (2010). “ναῦς”, στο Etymological Dictionary of Greek (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 10), με τη βοήθεια του Lucien van Beek, Leiden, Boston: Brill, σελ. 999.
  • Beekes, Robert S. P. (2010). “οἴχομαι”, στο Etymological Dictionary of Greek (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 10), με τη βοήθεια του Lucien van Beek, Leiden, Boston: Brill, σελ. 1064.
  • Ρίζος, Ιωάννης Ε. (1988). Οιχαλία. [χ.ό.].

Monday, 30 September 2019

Νόστος, Νοσταλγία, Νόστιμος

Η Νοσταλγία, είναι πόνος (άλγος). Αυτό είναι το δεύτερο συνθετικό, το πρώτο είναι ο νόστος, τί είναι όμως ο νόστος;
From the o-grade of Proto-Indo-European *nes- (“to return home”) + -τος (-tos). See νέομαι (néomai, “to go or come back”).

... και για τους Έλληνες η έννοια της επιστροφής είχε πρωτίστως την έννοια της επιστροφής στην πατρίδα (αφού ήταν γνωστοί αποικιστές), αλλά και την έννοια της επιστροφής στα χρόνια της νιότης.

Απόδειξη ότι από το νόστος βγαίνει και το νόστιμος. Η αίσθηση της γεύσης λένε οι ειδικοί είναι αυτή που έχει την ισχυρότερη σύνδεση με την μνήμη. Κάτι είναι νόστιμο, όταν σε ταξιδεύει σε κάτι που έχεις γευτεί στο παρελθόν. Αν αυτό το σπάνιο το γεύεσαι κάθε μέρα θα πάψει να είναι τόσο "νόστιμο" και θα αναζητάς κάτι άλλο.

Friday, 27 September 2019

September, Seven, Επτά, Σεπτέμβριος

Το Αγγλικό September έρχεται από τα παλαιά Αγγλικά, και αυτό από τα παλαιά Γαλλικά Septembre, από τα Λατινικά September, 7ος μήνας δηλαδή, του Παλιού Ρωμαϊκού ημερολογίου, από το Λατ. Septem. Μέχρι την αναδιάρθρωση του ημερολογίου από τον Ιούλιο Καίσαρα το 45 π.Χ. ο Σπετέμβριος είχε 29 ημέρες.

Η ΠΙΕ ρίζα που αναπαράγουν οι ετυμολόγοι είναι η *septḿ̥ με συγγενειες στα Σανσκριτικά सप्तन् (saptán), Αρχαία ἑπτά, Παλαιά Αγγλικά seofon και Παλαιά Εκκλησιαστικά Σλαβονικά седмь (Σεντμί).

Ο πίνακας "Οχότινο, Σεπτέμβριος" είναι του Κονσταντίν Κορόβιν από το 1915.

Body

Body, που στα αγγλικά χρησιμοποιείται με την έννοια του σώματος, είτε ζωντανού είτε το κουφάρι.

Eννοούν είτε το σύνολο της σκελετοδομής του ανθρώπου με "σάρκα και οστά" (σε αντίθεση με την ψυχή), είτε το κυρίως σώμα χωρίς τα μέλη και το κεφάλι.

Επίσης ένα "σώμα" στη φυσική, ή το τρισδιάστατο αντικείμενο στην γεωμετρία, μία υλική υπόσταση δηλαδή σε αυτές τις περιπτώσεις.

Μπορεί να εννοούν επίσης ένα λογικό σύνολο, πχ το σώμα των προσκόπων, ή το corpus, το σύνολο ενός συγγράμματος. Στο τέλος επίσης με η λέξη body είναι ένα από τα χαρακτηριστικά του κρασιού στην γευσιγνωσία.

Η λέξη υπήρχε στα Παλαιά Γερμανικά ως botah, με άγνωστη καταγωγή, και έχει πλέον τεθεί σε αχρηστία. Οι Γερμανοί σήμερα λένε Leib (από το ζωή) και Körper (από το Λατινικό Corpus).

Στην εικόνα η Αφροδίτη της Μήλου, πλάστηκε στα ταραγμένα ελληνιστικά χρόνια, κατά πάσα πιθανότητα από τον γλύπτη Αγήσανδρο ή Αλέξανδρο, γιο του Μηνίδη από την Αντιόχεια του Μαιάνδρου. Το μισό όνομά του αναφερόταν στη βάση του γλυπτού όπου απέμενε χαραγμένη η φράση ...ΝΔΡΟΣ ΜΗΝΙΔΟΥ ΑΝΤΙΟΧΕΥΣ ΑΠΟ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ ΕΠΟΙΗΣΕ.

(Το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στο #AlamoWords -11 στις 6 Σεπτεμβρίου του 2018)